Volgens actiegroep PauseAI heeft Nederland een bijzondere troef in handen om de uitdagingen van ontsporende kunstmatige intelligentie (AI) aan te pakken. Deze troef staat in Veldhoven, bij de chipmachines van ASML. Joep Meindertsma, oprichter van PauseAI, verklaart: "Omdat wij als enige deze machine kunnen maken in Nederland, kunnen wij internationaal een extreem belangrijke rol spelen in het voorkomen dat AI ontspoort."
ASML produceert de meest geavanceerde EUV-machines, die cruciaal zijn voor de productie van de krachtige AI-chips die nodig zijn voor slimme AI-systemen. Dit geeft Nederland een unieke positie in de wereldwijde AI-industrie. PauseAI wil deze positie gebruiken om strengere internationale afspraken over AI te dwingen, vergelijkbaar met de bestaande regels voor kernenergie.
Meindertsma kijkt naar de mogelijkheid om alleen bedrijven die zich aan deze afspraken houden, de geavanceerde chipmachines van ASML toe te laten kopen. De Nederlandse overheid kan hier invloed op uitoefenen door wel of geen exportvergunningen af te geven. Daarnaast kunnen de chips die met de machines worden gemaakt, worden gevolgd om te zorgen dat ze alleen in de juiste handen terechtkomen.
Een veel zwaardere noodrem bestaat in de mogelijkheid om de ASML-machines op afstand uit te schakelen. "De machines van ASML zijn uitgerust met off-switches, die kunnen op afstand worden uitgezet. Dus je zou kunnen zeggen dat wij in Veldhoven een internationale stopknop hebben op de productie van nieuwe AI-chips", zegt Meindertsma. Deze noodrem zou de productie van nieuwe AI-chips stopzetten, maar bestaande chips zouden gewoon blijven werken.
De uitdagingen van het gebruik van deze noodrem zijn echter enorm. Chip-expert Bram Nauta van de Universiteit Twente waarschuwt: "Als je op die stopknop drukt, dat is net zoiets als een kernwapen afschieten. Dan komt er chaos." Chips zijn namelijk cruciaal voor veel apparaten, waaronder auto's, telefoons en talloze andere apparaten. Het stilleggen van ASML-machines zou de wereldwijde economie daarom hard raken. Politiek zijn de risico's ook groot. Technologie- en geopolitiekexpert Paul Verhagen van het Centrum voor Strategische Studies denkt dat de Verenigde Staten maatregelen tegen ASML kunnen nemen, wat volgens hem "echt funest" zou zijn.
ASML zelf houdt zich op de vlakte en pleit voor "een voortdurende dialoog tussen overheden, industrie en kennisinstellingen". De noodrem mag dan in Veldhoven zitten, eraan trekken kan dus enorme gevolgen hebben.